Wat is een (sub)surface dam?


Waterretentie

'Surface' en 'subsurface' dammen zijn langgerekte constructies die over de volle breedte van een rivier of watervoerende laag gebouwd worden om water vast te houden in glooiende en heuvelachtige gebieden.
Een surface dam wordt bovengronds gebouwd in de bedding van een (seizoens)rivier om oppervlakkig afstromend water tegen te houden.
Een subsurface dam wordt ondergronds gebouwd in een ondiepe watervoerende laag om grondwater op te vangen. Dit kunnen droge rivierbeddingen zijn of andere laagtes tussen heuvels.



Een surface dam in een seizoensrivier

Verzanding

Een surface dam wordt soms ook wel een 'sand dam' of 'sand storage dam' genoemd. Het water dat door de rivier stroomt vervoert namelijk sediment. De grotere deeltjes, zoals zand, bezinken in het licht stromende water voor de dam, terwijl de kleinere deeltjes (silt) met de stroming over de dam worden meegevoerd. In de loop van de tijd hoopt zich steeds meer zand op voor de dam, afhankelijk van de hoeveelheid zand dat aanwezig is in de rivierbedding.
Tussen de zandkorrels bevinden zich open ruimtes. Over het algemeen bestaat een zandlaag voor ongeveer 25-40% uit open ruimte. Hierin wordt het water opgeslagen.

Op de duur kan de dam zelfs min of meer onder het zand verdwijnen. De surface dam is veranderd is een subsurface dam. Door de dam te verhogen kan het proces van wateropvang en verzanding opnieuw opgang gebracht worden zodat de wateropvangcapaciteit groter wordt.

De voordelen van wateropslag in zand ten opzichte van open water zijn:
- Er vindt minder verdamping plaats,
- Het water raakt minder snel verontreinigd door vee en andere dieren en wordt zelfs gefiltreerd,
- Muggen krijgen geen kans om zich voort te planten zodat verspreiding van malaria wordt tegengegaan.


Water opgeslagen in zand voor een dam

Constructie

De bouw van een (sub)surface dam vereist een harde ondergrond voor het fundament. Bij voorkeur wordt de dam gebouwd op een steenlaag, zodat het water niet onder de dam door kan lekken. Daarnaast dient de dam tot ver in de oevers te worden doorgetrokken om te voorkomen dat water zich een weg zoekt langs de dam. Een verlaagde overloop in het midden van de dam zorgt ervoor dat de stroming in het midden van de rivier blijft zodat erosie van de oevers wordt voorkomen.

De dam wordt opgebouwd uit stenen, ijzerwerk en cement. Met behulp van een mal wordt de langgerekte dam gevormd. De benodigde stenen, gravel en zand zullen veelal in de buurt gewonnen kunnen worden, zodat de kosten van de bouw beperkt zullen blijven.
Na uitharding staat de dam als een huis en zal jarenlang mee kunnen zonder dat er veel onderhoud nodig is. Een (sub)surface dam is daarmee een makkelijke en relatief goedkope manier om water in semi-aride gebieden vast te houden. Bovendien geeft het een goede mogelijkheid om degenen, die van de dam profiteren, mee te laten werken in de constructie.



Constructie van een dam

Meer informatie

Meer informatie over (sub)surface dammen kunt u vinden op onderstaande websites:
- Website van Sustainable Sanitation and Water Management (SSWM)
- Website van SamSamWater